Jeugdpoort debatteert over transitie zorg voor jeugd

Bron: VWS

Tijdens de Jeugdpoort-bijeenkomst op 14 december bespraken diverse sleutelfiguren op het terrein van de zorg voor jeugd de aankomende transitie. Op het podium dit keer vier wethouders van klein (Drimmelen) tot groot (Rotterdam) met hun visie op de transitie.

Er ontstond een interessante discussie over de aansluiting op passend onderwijs, over de rol van de geestelijke gezondheidszorg (ggz), de opgave om de slag te maken van ‘structuur’ naar kinderen en gezinnen – en nog veel meer.

Het ministerie van VWS maakte een uitgebreid verslag van de Jeugdpoort-bijeenkomst van 14 december 2011.

Verslag bijeenkomst Jeugdpoort d.d. 14 december 2011

‘Instemmingsrecht gemeenten nodig op zorgplannen Passend Onderwijs’
Corry Noom, wethouder Zaanstad geeft namens de G32-gemeenten aan dat de aansluiting op passend onderwijs heel belangrijk is. Wat de G32 betreft schiet de huidige wetgeving passend onderwijs daarin echt te kort: „afstemming‟ moet „instemming‟ worden om serieus werk te kunnen maken van goede aansluiting tussen beide domeinen. Zij geeft daarbij meteen aan dat dit voor gemeenten betekent dat zij dit gezamenlijk zullen moeten doen, op (regionaal) niveau van het samenwerkingsverband.

Zij krijgt hierin bijval van Hugo de Jonge, wethouder Rotterdam die spreekt namens de G4. Zonder instemmingsrecht geen enkele garantie dat er voldoende plekken zijn voor bijvoorbeeld „cluster-4 kinderen‟ – nu al vaak de „thuiszitters‟. Hij vult aan dat het rijk onvoldoende visie toont op de samenhang tussen de verschillende decentralisaties. Daarbij mag het rijk ook meer sturend zijn op de regio-indeling. In zijn regio is een voor hem onhandige indeling voor passend onderwijs, waardoor bijvoorbeeld het „echt Rotterdamse‟ Hoek van Holland in een ander regionaal samenwerkingsverband valt. Corry Noom stipt het vaak gehoorde risico aan dat de eerdere overheveling van begeleiding en Lvg straks zou betekenen dat cliënten te maken krijgen met twee regime-changes. “Dat is vooral een papieren risico. Wij als gemeenten bedden de begeleiding straks meteen goed in.”

‘Big Bang’ in 2015: zijn gemeenten er klaar voor?
De wethouders zijn eensgezind over de intentie die recent tijdens bestuurlijk overleg met de staatssecretarissen is gedeeld: overheveling in één keer. Gefaseerde overheveling heeft het risico in zich om de kokers te laten bestaan – „en die willen we nu juist slechten‟. Hugo de Jonge erkent wel dat gemeenten – zelfs Rotterdam – er op dit moment niet klaar voor zouden zijn en dat er samen met instellingen, verzekeraars en andere partijen nog heel wat uitgewerkt moet worden in aanloop naar de overheveling. Toch pleit Hugo de Jonge voor eerdere overheveling dan de datum van 1 januari 2015 die nu genoemd wordt. Dit vanwege de lokale verkiezingen waardoor veel bestuurlijke ervaring verloren gaat en vaak nieuwe wethouders de kar moeten trekken. Hij roept de ministeries op te zorgen voor wetgeving waardoor regio‟s eerder over kunnen als ze dat wensen. Gedeputeerde Mark Witteman van Flevoland biedt namens IPO aan om gemeenten te helpen met de voorbereidingen. Hij prijst de G32 voor de goede visie op de transitie die zij in november publiek hebben gemaakt (zie www.g32.nl). Een visie die hij overigens mist bij de ministeries. Corry Noom bepleit bij Witteman dat alle provincies open gaan staan voor samen toe bouwen naar de overgang – nu te verschillend per provincie. Wethouder Erik Dannenberg van Zwolle, die spreekt namens de VNG, nodigt de inspectie uit om haar ervaring op het terrein van toezicht en kwaliteit in te zetten om gemeenten te helpen bij de transitie. “En dan als onderwijzer, niet als politieagent.”

Jeugd-GGZ blijft de gemoederen verhitten
Zowel de wethouders als de zaal doen een appèl op de aanwezigen vanuit GGZ-Nederland: “denk actief met ons mee en stop je te verzetten tegen overheveling”. Men erkent de specifieke expertise van de GGZ, maar roept wel op om met deze expertise „uit de 1 op 1 gesprekken van de behandelkamers‟ te komen en deze ook in te zetten voor een gezinsaanpak en voor versterking van de professionals. Corry Noom benadrukt dat wat haar betreft de keuzevrijheid niet ter discussie staat, maar dat wel eerst een goede probleemanalyse moet worden gemaakt van wat nodig is. Ook de angst van GGZ-Nederland dat wethouders denken „autisme met preventie te voorkomen‟ blijkt ongegrond, maar de wethouders denken wel degelijk dat er veel kinderen zijn die door goede inzet op preventie uit zwaardere zorgvormen gehouden kunnen worden.

Bovenlokaal nu al de praktijk
Corry Noom meldt dat uit een enquête van de G32 blijkt dat bijna alle gemeenten nu al de (regionale) samenwerking zoeken in voorbereiding op de transitie, o.a. t.a.v. de inkoop. Hugo de Jonge geeft aan dat jeugdbescherming, jeugdreclassering en AMK bovenlokaal moeten. Dat geldt ook voor de gespecialiseerde zorg. De Jonge: “aanbieders moeten ook weten waar ze aan toe zijn en niet met hun koffertje met offertes langs alle individuele gemeenten hoeven.” Mark van Oosterhout, wethouder van de gemeente Drimmelen (net boven Breda) meldt dat in West-Brabant door 19 gemeenten wordt samengewerkt vanuit een „bestuursopdracht jeugd‟. Daar is sprake van meerschaligheid en bij echt complexe zaken is het met z‟n 19-en. Echte zorg dus bovenlokaal, maar preventie is een echt lokale aangelegenheid.

De Jonge staat nog even stil bij de proeftuinen jeugdbescherming en jeugdreclassering die met staatssecretaris Teeven zijn afgesproken. Ook zegt hij dat „het bord BJZ van de gevel gaat, maar dat het logisch lijkt bepaalde bovenlokale taken daar te laten. Wel met betere aansluiting op het lokale, maar niet helemaal op laten gaan in het CJG‟. Ook komt aan de orde dat voor JB/JR uitvoerings- en toezichtstaken gescheiden moeten blijven.

Van structuur naar gezin: ‘dichter bij de burger = minder leunen op systeem’
De overheveling naar gemeenten biedt veel kansen. Mark van Oosterhout wil meer gaan inzetten op preventie en coachend opvoeden vanuit de eerste schil rond het kind. „De gemeente kent zowel de gezinnen als het professionele veld en kan daar echt verschil maken‟. Erik Dannenberg wil „naast de gezinnen staan‟. Hij ziet dat daarvoor nog veel veranderd moet worden – vooral ook in de werkwijze. Maatschappelijk werk is volgens hem nu vaak te collectief en de specialistische zorg weer veel te individueel. Ook benadrukt hij dat ondersteuning voor cliënten „leesbaar en begrijpelijk moet zijn – en dat is het nu niet‟. Cliënten hebben volgens hem nu ook geen regie op hun hulpverlening. Het huidige systeem leidt er niet toe dat we langszij cliënten komen, maar juist tegenover de cliënt staan vanuit de vraag „heb je wel of geen recht op zorg?‟. Hoe dichter je als overheid bij burger zit hoe minder je op systeem leunt. „Meer vanuit vertrouwen handelen en geen afstandelijke controle-systemen!‟, is zijn pleidooi. Corry Noom relativeert dat we niet moeten verwachten dat we straks geen incidenten meer zullen kennen. De landelijke incidentenpolitiek zal zich naar het lokale verplaatsen: „wij zullen straks regelmatig naar de gemeenteraad worden geroepen‟. Mark van Oosterhout geeft het voor hem ontluisterende voorbeeld van een gezin waar hij recent mee te maken kreeg: een kind van 7 dat 6 jaar heeft moeten wachten op de uiteindelijke beslissing om uit huis te worden geplaatst. Hij weet nog niet hoe dat straks anders kan zonder verlies van zorgvuldigheid, maar het is voor hem wel duidelijk dat het zo niet langer kan.

De komende jaren samen aan de bak: expertise hard nodig
De avond maakt duidelijk dat er veel bevlogenheid is. De avond maakt ook duidelijk dat er nog heel wat moet gebeuren om straks echt te kunnen spreken van een geslaagde transitie. Gemeenten geven aan daar stevig naartoe te willen werken, maar de „waarheid niet in pacht‟ te hebben: de kennis van professionals en instellingen is hard nodig. In de stad en in de regio moet met elkaar veel uitgewerkt worden en dan niet alleen op structuur, maar zeker ook vanuit een visie wat er voor kinderen en gezinnen moet verbeteren. „Als we die slag niet maken, dan zijn alle goede intenties en inspanningen voor niets‟.