Gedurende ruim anderhalf jaar draai ik nu mee in diverse wachtlijstteams, bij zowel de jeugdbescherming (Utrecht) als het AMK (Noord-Holland). En ook al is dit een ‘noodverband’, ik geloof steeds meer in de kracht van de wachtlijstteams. Mits de juiste voorwaarden zijn geschapen hiervoor. Ik geloof dat in de toekomst weer alle zeilen bijgezet moeten worden om de wachtlijsten weg te werken – zodra er weer een missionaire minister zit. Mochten daar wachtlijstteams voor nodig zijn: hierbij alvast de ingrediënten volgens de visie waaruit ik heb leren werken. De BMC versie dus.

Ingrediënt 1: brede en specifieke kennis. BMC heeft zeer ervaren en bevlogen ‘jeugdzorg-mensen’ in dienst. Zij hebben landelijke ervaring en geven eerst een basiscursus jeugdzorg, gevolgd door een verdiepingscursus. Hierbij is aandacht voor alle facetten van het vak, volgens de meest recente werkwijzen. En er vindt intensieve coaching-on-the job plaats, waarbij ook de zaken goed worden gevolgd en besproken met de inhoudelijk werker.

Ingrediënt 2: selectie. Niet iedereen is geschikt voor werken in de jeugdzorg. Sterker nog, je moet over het juiste DNA beschikken om dit werk te kunnen doen. De toekomstig teamleiders selecteren de mensen op basis van gevoel en competenties. Tevens wordt goed gekeken naar de teamsamenstelling. Dat wil zeggen, er moet een goede mix zijn qua persoonlijkheden, relativeringsvermogen, passie, inhoud, humor, enz. Daardoor worden krachtige, gepassioneerde teams geschapen die aanvullend zijn op elkaar.

Ingrediënt 3: engageren en positioneren. We hebben geleerd om van nature te kunnen engageren en positioneren. Dat zit dus in het DNA. Daarbij proberen we eerst aan te sluiten bij de jeugdige. We kunnen out-of-the box denken – ook omdat we nieuw zijn in het werkveld. En dat levert vaak succes, of in ieder geval: vooruitgang, op. Goede hulpverlening begint bij het opbouwen van een vertrouwensband met de cliënt en het stellen van de goede vragen.

Ingrediënt 4: autonomie. Een wachtlijstteam werkt met een teamleider en enkele teamleden. Alleen de faciliteiten (computers, ruimte, toegang tot programma’s) hoeven geregeld te worden. Daarna gaan de teams zelfstandig aan de slag. Met een kwalitatief hoogwaardig resultaat, waarvan cliënten daadwerkelijk profiteren. We doen meer op de winkel passen.

Dat is in de notendop de kracht van een wachtlijstteam, al zijn dit slechts de basisingrediënten. In het afgelopen jaar heb ik met veel gepassioneerde collega’s samen mogen werken in teamverband. In die teams wordt gelachen, en waar nodig gehuild. In die teams zijn geen werktijden van 9 tot 17u. Het gaat om het verlangen dat we iets bij willen dragen aan de ontwikkeling van jeugdigen. Mocht het nodig zijn dat de wachtlijsten worden weggewerkt: wij staan klaar!

 (Al ben ik zelf op vakantie tot half augustus…. Vanaf deze plek wil ik iedereen een goede vakantie toewensen!)

Op 16 juni mocht ik aanwezig zijn bij de Dag van de Jeugdzorg. Op 20 juni werd in Amsterdam het startschot gegeven voor een campagne om kindermishandeling onder de aandacht te brengen. Doel is om mensen te bewegen mogelijke kindermishandeling te melden. Twee op zichzelf goede ‘evenementen.’ En toch heb ik bij beide een dubbel gevoel. Te beginnen met de Dag van de Jeugdzorg.

BMC was hier aanwezig met een aantal jongeren met wie BMC heeft samengewerkt. Dat was in het kader van een pilot in Noord Brabant waarbij jongeren hun eigen digitale dossier mochten maken. Samen hadden we een filmpje gemaakt ter promotie van dit project. De vier jongeren waren aanwezig om toelichting te geven. Helaas hebben deze jongeren zich stierlijk verveeld – terwijl ze bij elkaar opgeteld minstens 40 jaar jeugdzorgervaring hebben. Het hoogtepunt was de lunch. En dat op de Dag van de Jeugdzorg. Het bleek een Dag over de Jeugdzorg.

Waarmee ik niets wil afdoen aan de inhoud van deze dag. Het programma was stevig en voor veel mensen buitengewoon leerzaam. Mijn verwachting voor dit soort dagen is een andere. Namelijk het ontmoeten van elkaar. Zonder schotten. Beleidsbepalers ontmoeten jongeren over wie ze beleid uitzetten. Directeuren ontmoeten professionals die dagelijks met de voeten in de klei staan. En dat voedt elkaar. Daarom: op basis van de inhoud krijgt de Dag over de Jeugdzorg een voldoende, maar door de gemiste kans van ontmoetingen is dit een zeer krappe voldoende.

Dan naar 20 juni. Wethouder Eric van den Burg geeft in Amsterdam het startschot voor de campagne om kindermishandeling onder de aandacht te brengen. Op zichzelf een goede gedachte. Elk kind verdient bescherming tegen mishandeling. En dat is een gedeelde verantwoordelijkheid. Ik vraag me echter af of dit de oplossing is. Meer melden. Ik ben benieuwd of de AMK’s voorbereid zijn op meer meldingen. Helemaal in het zicht van de zomervakantie (!). Daarnaast loopt de campagne gevaar om een negatieve toon te krijgen.

Ik juich toe dat mensen gaan melden als ze vermoeden dat er sprake is van kindermishandeling. Maar de andere kant blijft – opnieuw – onderbelicht. Namelijk het goede werk dat Bureau’s Jeugdzorg doen. Namelijk mensen ondersteunen in hun opvoedingsvragen. In het beschermen van kinderen. Het lijkt wel alsof er nooit aandacht wordt besteedt aan wat Bureau Jeugdzorg te bieden heeft aan goede ondersteuning. Of aan de succesverhalen die AMK onderzoekers boeken. De geur die aan AMK’s blijft hangen is die van een organisatie die mensen op de vingers tikt en het liefst kinderen uit huis haalt. Uit ervaring kan ik zeggen: dat is niet waar.

 En daarom krijgt ook de campagne wat mij betreft een krappe voldoende.

Daarmee wil ik niet zeggen dat ik het beter weet. Ik wil hiermee benadrukken dat het belangrijk is om elkaar te ontmoeten, zonder belemmeringen, van cliënt tot bestuurder. Daar komt kracht uit voort. En ik wil benadrukken dat er meer aandacht moet komen voor de mogelijkheden en succesverhalen van AMK’s.  Daarmee haal je drempels weg. Daarmee voorkom je zelfs dat kinderen worden blootgesteld aan mishandeling. En dat is toch waar we allemaal naar streven?

 JaapJan Boer

 Reacties naar JaapJanBoer@bmc.nl

Via de verschillende kanalen probeer ik de verkiezingsstrijd te volgen: op televisie, de radio, en internet (waaronder twitter). Meestal snap ik niet veel van de debatten die gevoerd worden. Men slaat elkaar om de oren met zogenaamde feiten, die door de andere partij ontkend worden. De waarheid ligt meestal in het midden of in de interpretatie van de cijfers. Om die reden vind ik zogenaamde ‘breekpunten’ eigenlijk wel prettig, al behoor ik daarmee geloof ik tot een minderheid. Voor mij is het in ieder geval wel duidelijk waar een partij voor staat. Dan ga ik er vanuit dat als een partij breekpunten formuleert, dit uiteindelijk speerpunten gaan worden van waar een partij voor staat.

 In de tot nog toe gevoerde debatten die ik heb gevolgd was vrij weinig aandacht voor het jeugdbeleid in Nederland. Jammer, en een gemiste kans. We hebben het wel over de kosten van de vergrijzing, maar niet over de kansen van de jeugd. Terwijl de cijfers niet liegen. Om de politiek een handje te helpen formuleer ik maar alvast een paar mogelijke speerpunten voor het toekomstig beleid op het gebied van kindermishandeling. 

Een eerste speerpunt. Er zijn naar schatting 107.000 kinderen slachtoffer van kindermishandeling. Voor mij zou een speerpunt zijn om dit gedurende een kabinetsperiode met minstens 20% terug te dringen.  En dan ben ik eigenlijk nog veel te bescheiden.

Daarnaast overlijden er gemiddeld 52 kinderen per jaar in Nederland door kindermishandeling. Een speerpunt is om dit minstens te halveren. Dat moet haalbaar zijn, mits er sprake is van goede samenwerking met het hele werkveld. Van onderwijs tot AMK’s. Van sportvereniging tot CJG. 

In Nederland snijdt 1 op de 20 kinderen zichzelf. Hieronder liggen vaak grote gedragsproblemen ten grondslag. Een speerpunt? Laten we zeggen: ook deze cijfers halveren.

Zomaar een drietal speerpunten. Een klein beginnetje. Het zou mooi zijn als de politiek zich concreet durft te verbinden aan dit soort speerpunten. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat durft dit ook: maximaal 500 verkeersdoden per jaar in 2020. Het ministerie van OCW wil in 2012 het aantal schoolverlaters gehalveerd hebben ten opzichte van 2002. Duidelijke en concrete doelstellingen. Dat moet ook kunnen op het gebied van kindermishandeling en het welzijn van onze jeugd. Wie durft de handschoen op te pakken?

In de afgelopen werkweek heb ik me weer gerealiseerd hoe bevoorrecht ik ben met mijn werk. Zo mocht ik bij een conferentie in Overijssel zijn, waarin de nieuwe werkwijze voor de Jeugdzorg werd gepresenteerd en besproken. De gedeputeerde van Jeugd, Sociale infrastructuur en Maatschappelijke ontwikkeling, de heer Gert Ranter, sprak via een skypeverbinding de ruim 100 professionals toe. Daarnaast had ik deze week enkele boeiende, ingewikkelde en verdrietige ontmoetingen in mijn opdracht als AMK-onderzoeker.

En zo kon ik in een vierdaagse werkweek een groot deel van het werkveld jeugdzorg doorsnijden. Waarin de gedeputeerde van Overijssel professionals toesprak: “Ik beloof u meer ruimte en minder kaders om uw werk te kunnen uitvoeren.”  Waarin een professional stelde “dat het cliëntbelang boven de cultuur van de zorginstelling moet gaan.” Een collega stelde daarnaast dat “Vertrouwen in en van collega’s en leidinggevenden van essentieel belang is, alsmede het vermogen om oplossingsgerecht te kunnen denken.”

Maar ik sprak ook die jongen met gescheiden ouders. Wiens moeder niet met zijn pubergedrag om kan gaan. En zijn vader heeft niet altijd de tijd om goed voor hem te zorgen, met zijn drukke baan. Ik sprak die jonge moeder, lichtverstandelijk gehandicapt. Ooit zelf uit huis geplaatst, en in een pleeggezin geplaatst, bij haar opa en oma. Waar ze werd misbruikt door deze opa. Maar die ook een kind met lichte ambulante hulp weet op te voeden.

Zo kwam ik de vier werkdagen van deze week door. De vijfde dag was Koninginnedag. En ik kon zowaar een link vinden tussen bovenstaande en een uitspraak van de koningin zelf. De koningin sprak op Koninginnedag haar dank uit voor de organisatie van deze dag. Zij zei: “U heeft ons Koninginnedag teruggegeven.” Door het directe contact met ouders en jeugdigen enerzijds, en anderzijds het directe contact met professionals en beleidsbepalers kunnen we deze uitspraak misschien wel toepassen op de jeugdzorg. Door korte lijntjes tussen beleid en uitvoering kan de jeugdzorg worden teruggegeven aan de mensen waar het over gaat.

Zoals de Koningin haar dag heeft, heeft de jeugdzorg dit ook: de dag (16 juni) en de week van de jeugdzorg. Het lijkt mij mooi als deze evenementen in het teken komen te staan van afstanden verkleinen. Waarbij de beleidsbepalers voor de jeugdzorg, tot aan de minister toe, meelopen met de professionals die dagelijks contact hebben met jeugdigen en verzorgers in de jeugdzorg. Beleidsbepalers die het werk daadwerkelijk uit gaan voeren. Ik kan het aanraden. Het is een voorrecht!

JaapJan Boer | JaapJanBoer@bmc.nl

Voorkomen      

Regelmatig kom ik in contact met mensen die jongeren begeleiden in woongroepen. Het verdient respect wat deze mensen doen. Laatst sprak ik een kennis die jongeren begeleidt met zeer zware gedragsproblemen. Veel van deze jongeren zullen de rest van hun leven begeleiding nodig hebben. Deze jongeren begeleiden is erg zwaar werk, zo blijkt ook elke keer weer uit de verhalen die ik hoor. Zo vertelt mijn kennis heel vaak over een jongere op haar groep: “Paul.”

 Het verhaal van Paul, 16 jaar jong, raakt me. Bij tijd en wijle is hij een etter. Iemand die het bloed onder je nagels vandaan weet te halen. Hij doet er alles aan om aandacht te krijgen en heeft het vaak aan de stok met de leiding en groepsgenoten. In pesten is hij een ster. Minstens twee keer per week is er geweld voor nodig om Paul tot de orde te roepen. Hem begeleiden kost veel energie, hij kan je helemaal leegzuigen. Paul zal nooit zelfstandig kunnen wonen. Momenteel woont hij nog op een open groep, maar dit zal niet lang meer duren. Paul loopt vaak weg, is agressief en gevoelig voor foute (pedofiele) contacten.

 Op Paul’s woongroep wonen uitsluitend jongeren met ware gedragsproblematiek. Vaak gaat het om jongeren met een stoornis: ADHD, autisme, pdd-nos… Meestal in combinatie met ouders die zelf belast zijn met psychische problematiek. Maar Paul zijn verhaal ligt toch net wat anders.

 Toen hij geboren werd was Paul namelijk een normale baby. Zijn gedragsproblematiek heeft zich later ontwikkeld, het is geen erfelijke belasting. Dat komt doordat Paul op bijna alle mogelijke manieren is mishandeld. Hij is misbruikt. Ernstig verwaarloosd. Kreeg lange tijd geen normaal eten, werd niet gewassen, kreeg geen aandacht. En dat jarenlang Eigenlijk heeft Paul nooit de kans gehad om zich normaal te kunnen ontwikkelen. Paul heeft geen liefde of vreugde gekend in zijn eerste levensjaren.

 Het gevoel besluipt me dat Paul er beter van af had kunnen komen. Als eerder was ontdekt dat Paul mishandeld werd, had hij zich een stuk normaler kunnen ontwikkelen. Ik realiseer me opnieuw het belang van een instantie als het AMK. Door vroegtijdige signalering van mogelijke kindermishandeling kan voorkomen worden dat jonge mensen beschadigd volwassen worden. 

En daar gaat het nog te vaak mis. Twee recente onderzoeken bevestigen dit: de diagnose van artsen bij kindermishandeling is vaak fout en er is te weinig kennis bij artsen van mogelijke kindermishandeling. Meer kennis op dit gebied zou kunnen voorkomen dat jongeren als Paul de rest van hun leven hulp nodig hebben. Hun kans op een gelukkig leven wordt groter. Ik pleit er dan ook voor om veel (meer) te investeren in het signaleren en voorkomen van kindermishandeling. In de toerusting van artsen, scholen, burgers… En hier geldt ook: voorkomen is goedkoper dan genezen. Want bij tijdige signalering had Paul nu waarschijnlijk gewoon deel kunnen nemen aan de maatschappij.